SlaughterHousefivequotes1

Gevangen in barnsteen

Een van mijn favoriete korte romans uit de wereldliteratuur die ik regelmatig herlees is Slachthuis vijf van Kurt Vonnegut. Het kwam dit weekend ter sprake in een van de vele kranteninterviews nav het nieuwste boek van Dorrestein (van wie ik geen fan ben, maar wel veel gelezen heb) want het boek is een van haar inspiratiebronnen. Vandaar dat ik nu een blog aan dit meesterwerk wijd: Ik lees Vonnegut in het Engels: Slaughterhouse five dus.

Het boek is verfilmd in 1972, en ook al geeft een blik op de trailer mij zeker een vertrouwde indruk, ik waag me er niet aan, daarvoor is MIJN Billy Pilgrim me te dierbaar.

Billy Pilgrim is zo aandoenlijk, zo echt, zo puur en zo onmiskenbaar getraumatiseerd door zijn afschuwelijke belevenissen in WO II.  Hij is zo verschrikkelijk in de war geraakt door de oorlog, en toch is hij een hoofdpersoon die staat als een huis. De lezer leeft met hem mee, loopt met hem mee, reist mee in de tijd van het verleden naar het heden naar de toekomst. Reist zelfs mee het universum in, want Billy wordt ontvoerd naar de planeet Tralfamadore. Nergens is Billy’s leven onbegrijpelijk of onvoorstelbaar. Het is juist uitermate duidelijk. Er is geen ontsnappen aan de gruwelijke werkelijkheid en de werkelijkheid kan alleen maar zo worden ontvlucht: via het hoofd.

kurt_vonnegut_slaughterhouse_five_drawing_by_rachelbrom-d4rqo7s

De horror van de oorlog is het meest in het oog springende thema van dit boek en toch: er valt heel wat te lachen. De uitstapjes die Billy maakt naar de planeet Tralfamadore zijn hilarisch. Alles is anders in Tralfamadore, en in die dimensie of op die planeet bestaat iets als tijd helemaal niet. Wat gebeurd is en geweest is niet verloren gegaan, je maakt het steeds opnieuw mee, je kunt ernaar terug, of ernaar vooruit. Dus is het helemaal niet erg meer om dood te gaan: je komt eindeloos weer terug. En sterft dan weer opnieuw. Dat geeft helemaal niet, want als je dood bent gegaan ben je op een ander moment in de tijd levend. Ergo: de dood bestaat niet..

Why you? Why us for that matter? Why anything? Because this moment simply is. Have you ever seen bugs trapped in amber?.. All time is all time. It does not change. It does not lend itself to explanations. It simply IS. Take it moment by moment and you will find (…) that we are all bugs in amber. 

Het maakt helemaal niet uit wat er komt of wat is geweest. Het is zoals het is, je hebt er geen invloed op. amber

Een insecten in hars gevangen:  hars (barnsteen). In hars geconserveerd is het wel millinia lang houdbaar, sommige vondsten dateren uit de tijd dat Dinosauriers nog op aarde rondliepen.

Zo bezien is de geest gevangen in het lichaam. En de mens gevangen in de tijd van leven, in het moment.  Er is uitsluitend NU.  Bugs in amber is een illustratie daarvan, het moment bevroren. Het was exact zo, en dat is vandaag nog exact hetzelfde.

De lezer wordt meermalen geconfronteerd met de onmacht van Billy’s omgeving, en de onwetendheid van degenen die het zelf niet hebben beleefd en dus niet weten wat het inhoudt: in de oorlog zijn. Meer abstract: wat weet je nou eigenlijk echt van de ander, van wat hij heeft meegemaakt of hoe zijn leven werkelijk is, of zijn verleden. Of, nog dichterbij huis: hoe kun je weten wat de ander denkt. Zelfs als de ander je erg na staat, je partner, of je kind. Je tast in het duister, wat gaat er in hun hoofd werkelijk om?

Billy’s echtgenote Valencia is lief en helemaal niet onwelwillend. Ze vraagt naar de oorlog, wil hij er soms iets over vertellen? Als lezer weet je wat er is gebeurd, en je begrijpt ook dat hij het onmogelijk met haar kan delen.

‘I look at you sometimes’, said Valencia, ‘and I get a funny feeling that you’re just full of secrets. ”I’m not,’ said Billy. This was a lie, of course. He hadn’t told anybody about all the time-travelling he’d done, about Tralfamadore and so on (….) ‘I’m proud you were a soldier. Do you know that?’ ‘Good.’ ‘Was it awful?’ ‘Sometimes’

(…..) ‘You had to bury him?’ ‘Yes’. ‘Did he see you with your shovels before he was shot?’ ‘Yes’. ‘Did he say anything?’ ‘No.’ ‘Was he scared?’ ‘They had him doped up. He was sort of glassy-eyed.’ ‘And they pinned a target to him? ‘ A piece of paper’, said Billy. He got out of bed, said ‘Excuse me’ went to the darkness of the bathroom to take a leak. He groped for the light, realized as he felt the rough walls that he had travelled back to 1944 to the prison hospital again.

De lezer leest dan de geschiedenis van de executie van Edgar Derby. En begrijpt dat iemand die geen getuige was dit onmogelijk zou kunnen vatten.

Billy Pilgrim is zonder twijfel een van de meest aandoenlijke hoofdpersonen uit de wereldliteratuur. Zijn onmacht en kinderlijke verbazing raken de lezer recht in het hart. Zoals Billy door Vonnegut wordt geschetst, zo zijn ook de bijfiguren in deze roman raak neergezet. Je ziet ze voor je, je hoort ze spreken.

Het bombardement op Dresden vormt het uitgangspunt van dit werk. Vonnegut was zelf getuige van deze rampzalige gebeurtenis.

(meer volgt later nog)

 

 

 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *