Daal Neder Engel (Look Homeward Angel)

Een van de meesters van het genre waar ik zo van houd:  de coming of age roman. Thomas Wolfe (1900 -1938) schreef met Look Homeward Angel in 1929 een omvangrijk werk over precies dat: het opgroeien van de gevoelige en intelligente Eugene als jongste van de rumoerige en bijzondere familie Gant  gesitueerd in Altamont, Catawba (niet bestaand). Geen autobiografie zo de lezer dat er graag in zou willen zien, maar onmiskenbaar gebaseerd op Wolfe’s eigen jeugd, doorgebracht in  Asheville, North-Carolina

Thomas-Wolfe-700x885

Voor een lezer als ik, die een voorkeur, nee, LIEFDE, heeft voor de realistische coming of age roman is dit werk enorm van belang, van de allereerste zin tot de bijna 600 pagina’s zijn omgeslagen, en dan blijven er nog de aantekeningen en voetnoten om te verslinden. Een achtbaan van een verhaal, waar je wat duizelig uitkomt. Het liefst weer op pagina 1 beginnen. Een rijk werk, waar ik niet gauw genoeg van krijg om over te jubelen (waarvan akte).

daal

Ik heb tijdens mijn studie kennis gemaakt met dit werk in het Engels. Het is van een tamelijk ingewikkeld soort Engels, het leest niet bepaald eenvoudig (online woordenboeken waren er nog niet).. Het had het wat mij betreft toen, hoogstwaarschijnlijk was ik ook nog opgejaagd door de nog ongelezen literatuur op mijn to-do list, minstens de helft korter gekund. De vertaling maakte me nieuwsgierig: wat zou ik in het origineel gemist hebben? Dit werk lezen in het Nederlands vond ik een verademing en groot genoegen. En ik vond ditmaal geen woord overbodig….

De Nederlandstalige versie verscheen in een schitterende uitgave (Van Oorschot 2017) en na werkelijk (n.m.m, ik ken de kritiek, maar onderschrijf die niet) bewonderenswaardige vertaling (Sjaak Commandeur). Onderstaande link leidt naar een NRC recensie aan welke ik niet veel toe te voegen heb:

https://www.nrc.nl/nieuws/2018/05/10/in-extase-door-een-gezinsgeschiedenis-a1602507

Het gezin Gant telt vele kinderen, allen worden aan een  uitgebreide karakterschets onderworpen, maar de focus is zoals eerder al vermeld op de jongste telg, Eugene (Gene). Van dit personage wordt aangenomen dat Wolfe er zelf  model voor heeft gestaan. We maken de jongen mee vanaf zijn geboorte tot bijna 20 jaar later. De sensitieve en intelligente Eugene is de benjamin en ook wel lieveling (in ieder geval zonderling) van de dolle bende die het gezin Gant vormt.

pg 56.. Op een zonnige deken gelegen werd Eugene zich soms het staren van zachtmoedige ogen bewust, de milde streling van een stem die in soort en hoedanigheid anders was dan de andere, een tere, olijfbruine huid, zwart haar, diepdonkerblauwe ogen en een ragfijne, wat droevige vriendelijkheid. In zijn bruine hals had hij een frambozenvlek, waar Eugene steeds weer met verbazing aan voelde. Dit was Grover: de zachtmoedigste en droevigste van de jongens…

Een vooruitwijzing, de zachtaardige Grover overlijdt. De harde en voortvarende moeder van het gezin, Eliza, houdt lang vast aan haar jongste, die ze klein probeert te houden.  Eugene (Gene) is in het gezin een buitenstaander, een dromer, hij heeft een enorme vrijheidsdrang, hij de enige van alle kinderen dat zal gaan studeren. Hij is slim en schrander, hij worstelt met het leven en de levensvragen. Ook alle andere (hoofd) personen zijn soms uitgebreid, maar altijd levendig en accuraat beschreven, het hele stadje en alle familieleden komen onder je ogen tot leven.

pg 78 .. Er knapte iets bij haar wat strak gestaan had; ze dacht terug aan zijn steelse blik achterom en huilde. En ze huilde niet om zichzelf maar om hem: in het uur na zijn geboorte had ze hem  in zijn donkere ogen gekeken en iets gezien waarvan ze begreep dat het er zich eeuwig zou ophouden, onpeilbare diepten van verre, ongrijpbare eenzaamheid: ze begreep dat in haar donkere, kommervolle schoot een vreemdeling tot leven was gekomen die zich via verloren verbindingen met de eeuwigheid verstond, zichzelf tot geest, zijn eigen huis tot schim, een eenzame voor hemzelf en voor de wereld. Te loor..  (O Lost)

De film Genius (2016 – met Jude Law en Colin Firth) is gebaseerd op het drama van de gedreven auteur en het veelomvattende manuscript (oorspronkelijk maar liefst 5000 pagina’s) en hun worsteling om een publiceerbare versie van het meesterwerk te creëren. Die film gaat gelukkig over het proces, niet over het verhaal van het gezin Gant, ik moet er niet aan denken dat Look Homeward Angel zou worden verfilmd. In mijn hoofd bestaat mijn eigen Eugene, in de vorm die hij heeft gekregen door de woorden van Wolfe. Dat is wat grote literatuur vermag.