Het bezoek van de lijfarts

Wat een fascinerende roman die speelt in de 18e eeuw over het dramatische en korte leven van Friedrich Struensee die als lijfarts van de koning van Denemarken (Christian VII) wordt aangesteld. Zowel de krankzinnige koning als zijn vrouw koningin Caroline Mathilde zijn afhankelijk van de lijfarts.

Historische romans wil ik zo graag leuk vinden! Meestal zijn ze dik en mooi gedrukt, en lokken ze me met een interessant historisch gegeven dat erin is uitgewerkt. Meestal ben ik er halverwege klaar mee, ook bij werk geweldige auteurs als Hillary Mantel, meerdere titels zowel in hetNederlands als in het Engels geprobeerd, klaar om ze gretig tot me te nemen. Maar ik haak af: ik heb er denk ik gewoon niet voldoende verbeelding voor.


De roman van Per Olov Enquist (1934 Zweden) speelt weliswaar in de 18e eeuw, maar het is eerder een psychologische roman dan een historische. Want de koning, Christian, een jonge jongen nog als het verhaal begint (net voor zijn kroning) is krankzinnig. En dat levert een wonderlijk en origineel verhaal op.

Want een koning die krankzinnig is, dat geeft ruimte aan allerhande politieke figuren die op de macht azen. En al deze personages zijn door de Zweedse literator zo prachtig neergezet. Ik wil in zo’n verhaal graag iedereen begrijpen, slechterig en goederik, daarom hou ik ook zo van Iris Murdoch, de karakters zijn zo realistisch. En dat zijn ze hier ook.

En daarnaast zijn ze betoverend en mysterieus, alsof je een sprookje leest. De valse en gefrustreerde, klein van stuk zijnde Ove Hoeg-Guldberg, de feitelijke politieke machthebber en alleenheerser in de periode (eerste minister) introduceert het verhaal rondom Christian.

(pg 24) Grunberg zelf was ooit uit het niets opgedoken. Wie onaanzienlijk is geweest, wie uit het niets is opgedoken, wie dat beleefd heeft weet dat zij die eens niets waren bondgenoten kunnen worden. Het was alleen maar een kwestie van organiseren. Politiek betekende organiseren, de anoniemen laten luisteren en vertellen. Hij had altijd in gerechtigheid geloofd en geweten dat het kwade door een zeer kleine, miskende man met wie niemand serieus rekening hield, vernietigd moest worden. Dat was het wat hem dreef. God had hem uitverkoren en een muisgrijze dwerg van hem gemaakt, omdat Gods wegen ondoorgrondelijk zijn. Maar Gods daden zijn vol sluwheid. God was de belangrijkste politicus. (..)

Na deze inleiding kon ik het boek niet meer wegleggen. En er volgen nog veel meer karakteristieke figuren. De lijfarts zelf natuurlijk, en het Engelse meisje dat met de gekke Koning moet trouwen omdat dat nou eenmaal goed uitkomt voor de beide koningshuizen. Kinderen zijn het nog dan, 15 en 17 jaar oud.

Struensee, de lijfarts, is de enige steun van de jonge koning, en beschermt hem zoveel mogelijk voor de kwade invloeden van buitenaf. Hij kan daarbij niet voorkomen dat hij in het web van de slimme koningin terecht komt. De liefdesgeschiedenis tussen deze twee vertrouwelingen van de koning is van het allergrootste verraad, maar onoverkomelijk en onvermijdelijk. Zoals een ieder een liefdesgeschiedenis graag voorgeschoteld krijgt.

(pg 122) Soms was hij (Struensee – gw) van mening dat alles wat hij dacht de echo was van wat anderen hadden gedacht. Dan ging het erom te ziften, opdat hij niet alleen een echokamer werk; en soms meende hij een gedachte te hebben die alleen van hem was. Dan kon het hem duizelen als voor een afgrond en dacht hij: dit is het heilige. (..)

Dit soort gedachtengangen vind ik fascinerend en getuigen van een enorme diepgang van de auteur. Dat alles is te vinden in een spannend en huiveringwekkend verhaal over lot en noodlot, liefde en bedrog,  op historische feiten berustend.  Waar wacht je nog op: lezen dit! (de andere romans van Per Olov Enquist zijn ook de moeite waard trouwens)